معرفی کتاب آبلوموف

رمانی از ایوان گنچاروف، نویسنده روس، است که در سال ۱۸۵۹ منتشر شد. گنچاروف در ۱۸۱۲ در خانواده ای بازرگان به دنیا آمد و پس از تحصیل در دانشگاه مسکو، به خدمت دولتی مشغول شد؛ آبلوموف دومین رمان او و مشهورترین اثرش است که نامش در ادبیات روسیه به نماد «تنبلی و بی عملی» تبدیل شده است. از منظر نقد اجتماعی، آبلوموف را اغلب به عنوان محکومیت نظام ارباب رعیتی و طبقه اشراف در حال افول روسیه می خوانند. منتقد رادیکال آن دوران، دوبرولیوبوف، با مقاله معروف خود «آبلوموفیسم چیست؟» این مفهوم را به یک اصطلاح سیاسی تبدیل کرد و آن را نشانه عقب ماندگی اجتماعی دانست.

با این حال، برخی منتقدان مانند دروژینین تصویری انسانی تر از قهرمان ارائه داده اند: آبلوموف نه فقط نماد تنبلی، بلکه نماینده حساسیت و زیبایی شناسی در برابر مادی گرایی بی روح مدرن است. یکی از نقاط قوت رمان، «رؤیای آبلوموف» است؛ فصلی که در آن گنچاروف با نثری لطیف، کودکی قهرمان در املاک آرام و بی زمانِ «آبلوموفکا» را به تصویر می کشد و نشان می دهد که تنبلی او نه صرفاً یک ضعف اخلاقی، بلکه محصول یک نظام تربیتی و اجتماعی است. با این حال، نقدی که به رمان وارد می شود این است که گنچاروف گاهی چنان با دلسوزی قهرمان را توصیف می کند که مرز میان همدلی و توجیه مبهم می شود. ایلیا ایلیچ آبلوموف، نجیب زاده ای حدوداً سی و دو ساله، در آپارتمانی فرسوده در سن پترزبورگ زندگی می کند و بیشتر وقتش را روی کاناپه می گذراند. خدمتکار او، زاخار، به اندازه خودش بی حال و بی انگیزه است. آبلوموف از رسیدگی به املاکش در روستا و پرداخت بدهی ها ناتوان است و دوستانش هرکدام تلاش می کنند او را از رخوت بیرون بیاورند، اما بی فایده است.

آندری اشتولتس، دوست دوران کودکی اش که شخصیتی فعال و منظم دارد، وارد داستان می شود و آبلوموف را به اولگا، زنی جوان و پرانرژی، معرفی می کند. آبلوموف عاشق می شود و برای مدتی به زندگی فعال روی می آورد، اما ترس از تغییر و تعویق مداوم، سرانجام باعث می شود اولگا از او جدا شود. آبلوموف به زندگی پیشین خود بازمی گردد، با صاحب خانه اش، آگافیا پشنی تسینا، ازدواج می کند و در آرامشی شبیه به آبلوموفکای کودکی، در حالی که اطرافیانش از او مراقبت می کنند، می میرد. آبلوموف فراتر از یک رمان درباره تنبلی، کاوشی عمیق در روانشناسی بی عملی و تضاد میان رؤیا و واقعیت است. گنچاروف با خلق واژه «آبلوموفیسم»، پدیده ای را نام گذاری کرد که از مرزهای روسیه قرن نوزدهم فراتر رفت و به هر نوع رخوت ارادی و فرار از مسئولیت اشاره دارد. در پایان، رمان این پرسش را بی پاسخ می گذارد که آیا آبلوموف قربانی نظامی است که او را این گونه بار آورده، یا انسانی که آگاهانه آرامش را بر کشمکش ترجیح داده است؛ و همین ابهام است که آن را به اثری ماندگار تبدیل می کند.