معرفی کتاب چشم هایش

رمانی از بزرگ علوی نویسنده شهیر معاصر که، در این رمان روش استعلام و استشهاد را به کار برده؛ بدین گونه که قطعات پراکندهٔ یک ماجرا را کنار هم گذاشته و از آن طرحی کلی آفریده است که بر حدس و گمان تکیه دارد. این شیوه بیشتر در ادبیات پلیسی معمول است. برخی معتقدند این رمان و شخصیت «استاد ماکان»، با الهام از زندگانی کمال الملک نگاشته شده است، و گروهی دیگر آن را شرح حالی از زندگی تقی ارانی می دانند.

●خلاصه داستان

پس از مرگ استاد، ماکان، نقاش مشهور و برجسته، در تبعیدگاه دولت برای بی اثر کردن شایعهٔ غیرطبیعی بودن مرگ او مجلس ختمی برای او تشکیل می دهد و نمایشگاهی از آثارش برپا می کند. در این نمایشگاه تابلویی بیش از همه جلب توجه می کند. این تابلو، که استاد نام آن را چشم هایش گذاشته است و آخرین اثر اوست، چهرهٔ زن جوان و زیبایی را نشان می دهد که چشم هایی فوق العاده زیبایند و نگاهی مرموز دارد. این تابلو کنجکاوی بسیاری برمی انگیزد. راوی داستان، که از دوستداران استاد ماکان است و بعد از سقوط حکومت استبدادی، ناظم مدرسهٔ هنریِ استاد شده است، در صدد برمی آید صاحب این چشم های مرموز را بشناسد و از نقش او در زندگی استاد باخبر شود.پانزده سال بعد از مرگ استاد، روزی زنی برای دیدار تابلوهای او به مدرسه می آید. ناظم زن موضوع تابلو را می شناسد و او را به حرف زدن وامی دارد. زن، که نام مستعارش «فرنگیس» است، دختری از خانواده ای ثروتمند است که در جوانی به نقاشی علاقه مند بوده است؛ اما روزی که نقاشی های خود را به کارگاه استاد می بَرَد، نه نقاشی ها و نه زیبایی اش، آنگونه که انتظار داشته، توجه استاد را جلب نمی کند؛ ازاین رو لجوجانه تصمیم می گیرد برای تحصیل نقاشی به فرانسه برود. پس از چهار سال تحصیل در مدرسهٔ هنرهای زیبای پاریس، ناامید از فراگیری نقاشی و سرخورده از زندگی بی حاصل در فرانسه، تصمیم می گیرد به ایران برگردد.پیش از بازگشت به ایران، خداداد، دانشجوی جوانی که از یاران ماکان است، به او پیشنهاد همکاری در مبارزهٔ مخفیانه بر ضد حکومت دیکتاتوری را می دهد. فرنگیس، که اکنون به مقام والای استاد ماکان در هنر پی برده و مجذوب او شده، با هدف نزدیک شدن به او این پیشنهاد را می پذیرد و بعد از ورود به ایران و آشنایی و همکاری با استاد ماکان، بیش از پیش مجذوب شخصیت او می شود. نقاش نیز به او دل می بندد؛ اما تردیدهای فرنگیس و دل بستگی شدید نقاش به مبارزه ای که در پیش دارد، مانع به ثمر رسیدن عشق آن دو می شود.وقتی که استاد ماکان دستگیر می شود، فرنگیس تصمیم می گیرد برای نجات او از اعدام تن به ازدواج با مردی بدهد که از دیرباز خواهان اوست. با اعمال نفوذ این مرد، که رئیس شهربانی است، استاد به شهری دوردست تبعید می شود؛ اما فرنگیس نمی تواند ازدواج ناخواسته را ادامه دهد و تنها و سرگردان می مانَد.