معرفی کتاب از سرد و گرم روزگار نوشته احمد زید آبادی


معرفی کتاب از سرد و گرم روزگار نوشته احمد زید آبادی

تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۰۴/۲۶

تعداد بازدید : ۴۲۲

نویسنده : محمدجوادآقایی

احمد زیدآبادی، نویسنده و روزنامه نگار مستقلی است که در رشته علوم سیاسی دانشگاه تهران درس خواند و از دانشکده حقوق دانشگاه تهران دکترای روابط بین الملل گرفت. موضوع تز دکترای او «دین و دولت در اسرائیل» بود. فعالیت مطبوعاتی او از سال 1368 با روزنامه اطلاعات آغاز شد و در سال های اخیر از کار در مطبوعات ایران محروم شد. او از بخت خوب یا بد در این سال ها مشغول نوشتن زندگی نامه اش بود. به تازگی خاطرات زیدآبادی به همت نشر نی منتشر شده است: «از سرد و گرم روزگار» پیش درآمد خاطرات پنج جلدی اوست. زیدآبادی در این کتاب خاطرات خود را تا 18 سالگی روایت می کند.

"از سرد و گرم روزگار" ، که با قلمی ساده و صمیمی نوشته شده است، شرح زندگی احمد زیدآبادی از کودکی تا زمانی است که در رشته علوم سیاسی دانشگاه تهران قبول می شود و عزم می کند برای تحصیل از سیرجان به تهران سفر کند. زیدآبادی کتاب را به روان مادرش تقدیم می کند و به همه آنانی که به تعبیر او شرافت شان را از راه «خون» و «طلا» به دست نیاورده اند. در سراسر این کتاب با رنج کودکی مواجه هستیم که با فقر دست وپنجه نرم می کند. کودکی که به قول امروز «کودک کار» است.

فضای کلی کتاب :

آنچه مرا به نوشتن خاطرات دوران کودکی ام ترغیب کرد؛ پنج چیز بود.

نخست اینکه، خواهرانم دوست داشتند رنج و محنتی که در زندگی تحمل کرده اند در جایی ثبت شود. در واقع من تنها بخشی از شرایط محنت بار آنان را به تصویر کشیده ام و اصل ماجرا در مواردی واقعاً غم انگیزتر از این بوده است.

دوم اینکه، به نسل کنونی نشان دهم که مال و جاه، شأن آدمی را تعیین نمی کند. جوهر انسانی از طریق اراده و انتخاب و شکیبایی و آگاهی و عزت نفس تبلور می یابد و رشد می کند.

سوم اینکه، گویا برخی از حامیان ساده دلِ وضع موجود، واقعاً جنگ روانی برخی از رسانه ها را باور کرده اند که منتقدانِ آنها، در پرِ قو بزرگ شده اند و همین که در شرایطی “شیر نسکافه” عصرانه شان قطع شود، به دریوزگی می افتند!

چهارم اینکه، اثری به نسبت ادبی خلق کنم که در همان حال که بغضی در گلو می نشاند؛ لبخندی نیز به لب آورد. به واقع طنز و تراژدی را آن هم نه بر مبنای خیال که بر اساس واقعیتی روزمره با یکدیگر ترکیب کرده ام تا ماهیت زندگی بهتر نمایان شود.

و پنج هم اینکه، گویا سرنوشت اهل سیاست این شده است که در کهنسالی، وسوسۀ تدوین و ثبت خاطرات به جانشان افتد در حالی که دیگر نه توان تمرکز دارند و نه حافظه شان یاری می کند. با توجه به این تجربه در حقیقت من نوعی پیشدستی کردم و «از سرد و گرم روزگار» را به عنوان پیش درآمد خاطرات پنج جلدی ام، به نگارش در آوردم. شیوۀ نگارشم نیز به نحوی بود که یکسره دچار ممیزی وزارت ارشاد نشود. حذفیات کتاب در مجموع قابل تحمل بود و آسیبی به ساختار آن وارد نکرد.

در پشت جلد کتاب می خوانیم:

سرنوشت به دنبالم بود؛ «چون دیوانه ای تیغ در دست» به خلاف همسالانم، تسلیم آن نشدم. هر غروب پاییز از بلندای تک درخت تناور روستای مان چشم به افق های دوردست و بی انتهای کویر دوختم و به آواز درونم گوش فرا دادم؛ آوازی که مرا به «انتخاب» فرا می خواند. پس انتخاب کردم؛ فقر و بی پناهی را با شکیبایی تاب آوردم، از رنج و زحمت کار شانه خالی نکردم، سر در کتاب فرو بردم و بر همه ی تباهی های محیط اطرافم شوریدم...

این قصه ی سرگذشت من است تا 18 سالگی.

نقدوبررسی کتاب :

معلوم نیست احمد زیدآبادی به چه صفت دل داده است به ترسیم «سرد و گرم روزگارِ» آن اول شخص مفردی که خودش باشد؟ کودکی و نوجوانیِ همان خودی که به عنوان فعال سیاسی، فارغ التحصیل علوم سیاسی، روزنامه نگار سیاسی، هرازچندی از حبس سردرآورده سیاسی و اشکال متعدد و ممکن دیگر سیاسی بودن در این مرزوبوم شناخته شده است.

با این همه احمد زیدآبادی با نوشتن «از سرد و گرمِ» هجده سال اول زندگی اش، شبیه سیاستمداران رفتار نکرده است؛ اهل سیاستی که تازه اگر هم تن دهند به اتوبیوگرافی بسنده می کنند به اندک و یا به کلان و طبیعتاً در هیچ یک از این دو رویکرد، ردپایی از آن «من» انضمامی قابل اعتمادی که فقط در ادبیات پیداست، نمی توان یافت.

جنسی از شجاعت در این خطوط هست که خاصه اهل ادب است و با جماعت سیاستمدار نیز سنخیت ندارد. این مراجعه شفاف و بی سانسور به دیروز خود را زیدآبادی مدیون پراتیک نوشتن است که به گفته او از روزی مشخص در سال 1358 در مسجدی در سیرجان پس از دیدن فیلمی و شنیدن صدایی آغاز می شود و البته زندگی ای که غنی است و پروپیمان و حیف است که به هر بهانه ای و به نام هر مصلحتی از نیم سانت آن هم گذشت.

نویسنده می داند چگونه با ترسیم زندگی به مثابه صحنه تئاتر می توان تاریخک زندگی خود را به برشی از معاصریت ما مبدل سازد: کوکتلی از وضعیت های ابسورد، موقعیت های تراژیک و لحظاتی لبریز از امر کمیک... همه این هجده سال را می شود پابه پای این کودکی که قلعه نشین روستایی از توابع زیدآباد بوده است و نوجوانی که حومه نشین سیرجان، گریست، خندید، قهقهه زد، خشم گرفت، برافروخته شد و امیدوار گشت. طی این داستان، آجر آجر یک شخصیت روی هم گذاشته می شود؛ روایتی از یک سری اولین بارها، اولین مواجهه ها با طبیعت، با آدم ها، با اشیاء، با فقر، با ستم، با احساس تحقیر، با کتاب، با فرهنگ، با امید... که همگی بدل می شوند به تجربیات مرزی. در سه برش: قبل از انقلاب - انقلاب- پس از انقلاب.

در این روایت، کودکان، زنان، سیاست، انقلاب، بوم زیست کویری، جایگاه ویژه ای دارند... مملو از عناصر و داده های فرهنگی و فولکلوریک، ترسیم مناسبات اجتماعی، نسبت با مرکز و... و درعین حال مضامینی جهانشمول. همین وجوه است که به قصه های سرد روزگار کودک کویر، گرما بخشیده است و جا باز می کند برای تنفس، فراروی و تقسیم پذیری. نگاه کودکی که از مال دنیا فقط عشق حمایتگر مادری مقتدر و مسئول و اخلاقی را دارد و نیز خواهرانی پشتیبان و غروری که آموزه تربیتی سخت گیرانه است و ای بسا ازهمین رو هنوز استعداد امید و شادمانی دارد، مرز نمی کشد، نفرت ندارد؛ نه خصوصی- عمومی می شناسد، نه تنی ناتنی، نه دختر -پسر، نه اسماعیلی- شیعی و نه فقیر - غنی.

در شرح همه این اولین مواجهه ها که با خود ترکیبی از شادمانی، غم، درد و کنجکاوی، حیرت و... به دنبال می آورد هیچ تلاشی برای دراماتیزه کردن دیده نمی شود. او که فرزند پدری است که خود در سه چهارسالگی در میانه روستا رها شده و با خانه شاگردی بالیده است، کودکی ای دارد که با خوشه چینی و پسته تکانی آغاز می شود، به عنوان شاگرد راننده یک تانکر آب پاش در پنجم دبستان راه جاده را می گیرد، بارها و بارها از موقعیت های تحقیرآمیز سر درمی آورد، سر انگشتانش از فرط کار شکاف برمی دارند، بسیاری اوقات گرسنه می خوابد بااین همه از همین ایامِ محروم تصاویری می سازد ناب و حسرت ساز؛ در بسیاری اوقات فراموش می کنی صحبت از ابتلائات کودکی هفت – هشت ساله است؛

حتی حسرت برخی از آن لحظات را بر دلت می گذارد: ماهی گیری در آب قنات به کمک قابلمه؛ غطو خوردن در آب سرد قنات و بعد در خاک های داغ صحرا گل اندودشدن؛ دور تنور قصه گفتن، کشف لانه های گنجشک ها در شکاف درختان، پیوندخوردن غوزه های پنبه و قصه های دنباله دار امیرارسلان رومی، صف زنانی که برای رفتن به حمام به روستای همسایه راه جاده را می گرفتند. در این داستان به جز کودکان و دنیای بی مرزشان جایگاه زنان هم بی بدیل است.

زنانی رنج دیده، محکوم به «هم شویی»، ازدواج در کودکی اما محکم و استوار... زنانی که در غیبت مردان، ابتکار زندگی را برعهده می گیرند. زنان کار: قالیبافی، کرباس بافی، کولک کاری، کولک پینی، چغندرپاک کنی، پسته چینی و... در معرض بی مهری مردان. صبور و درعین حال قدرتمند. مادرانی پیاپی داغدار نوزادانی که می میرند. زنانی که بی خبر به عقد مردان درمی آیند. دخترانی که از سنین پایین کار می کنند و برخلاف پسران مدرسه را فقط در اوقات فراغت می روند.

در این دنیای در حاشیه، موقعیت مذهب نیز بی بدیل است. مذهبی است که دل ها را گرم می کند، همه محرم ها چشم ها را اشک آلود می سازد اما، تساهل دارد (شیخی- اسماعیلی- شیعه دوازده امامی) و بی دریغ است.داستان از اواسط سال های پنجاه دنیای روستا را رها می کند و پا به شهر و حاشیه نشینان اش می گذارد. این حرکت گام به گام از حاشیه روستا به حاشیه شهر با وساطت مدرسه ممکن می شود و خیلی زود در نسبت با مسجد قرار می گیرد. «کار، مدرسه و مسجد»، مثلثی است که در آن نوعی از نوجوانی در آستانه انقلاب رقم می خورد.

این سه موقعیت، زمینه ساز شکل گیری وجدان اجتماعی و سیاسی و همان خودآگاهی ای است که معترض است و خواهان تغییر و وعده هایی که به دنبال می آید. برای همه نوستالژیک های «اون زمونا یادش به خیر»، خواندن روایت زیدآبادی از زیست محیط حاشیه نشینان، کار کودکان، وضعیت بهداشت، مناسبات اخلاقی و... غیبت مطلق نظارت قانون بر اجرای عدالت در این حاشیه ها تکان دهنده است. با کار است که درک بی واسطه بی عدالتی، احساس تنهایی، غیبت پشتیبان، دست از همه جا کوتاه بودن برای کودک کار، گوشت و پوست می شود و البته شکل گرفتن احساس استقلال و اقتدار و غروری که به دنبال می آورد.

اگرچه خشم فروخورده هست و زبانی که در برابر ستم بارها به لکنت می افتد اما هیچ جا اثری از کینه و میل به تخریب نیست. مدرسه اما جایی است که در آن ملاک دانش است، تجربه نوشتن است و به چشم آمدن، به رسمیت شناخته شدن، تشویق شدن. نه تنها جایی که برای اولین بار می شود به یمن تغذیه رایگان با پرتقال آشنا شد بلکه می شود نماینده شد، رأی جمع کرد، بلندگو شد. اما مکان سومی که می شود در آنجا معرض تغییر قرار گرفت مسجد است و کتابخانه کوچک محل.

اماکنی برای آشنا شدن با «آدم ها و حرف ها»؛ دنیایی در اتصال با جاده ها، شهرهای بزرگ تر و پایتخت... مسجد است که میزبان مسافرینی است که از راه می رسند و با خود کتاب های ممنوع می آورند، نوار، فیلم و از برخی نام های پرآوازه پرده بر می دارند. (مطهری، شریعتی، تهرانی، جلال الدین فارسی) معلوم است که اثری از نام روشنفکران غیر مذهبی نیست. جایی که صدای اعتراض به گوش می رسد حتی صدای رادیو بی بی سی. مسجد اولین تجربه ورود به عرصه عمومی است.

از میان این اولین بارها، آشنایی با سیاست در آستانه انقلاب ایران در کادر کوچک شهرستان جایگاه ویژه ای دارد. اینجا باز همان نگاه تئاتری و طنزآلود به سیاست و وضعیت های غلوآمیز انقلابی با روایت بومی اش می خنداند و شگفت زده می کند. (مثلا مسابقه خطیب و تکبیرگو در مسجد سیرجان) نشان می دهد چگونه و طبق چه مکانیزمی سیاست اندک اندک می آید و دنیای این نسل را تسخیر می کند. تجمعات، پاتوق های سرپایی و موقت روبه روی مساجد یا بازار، رویارویی نظامی ها و مردم، همگی نقش یک دعوت دارند برای پسرکی که در جست وجوی یافتن دلیلی برای پیوستن به صفوف انقلاب است و البته همچنان مردد.

از یک سو ضرورت گرفتن نمره های درخشان در مدرسه (به خاطر مادر، آبروی خانواده و فردایی بهتر...) و از سوی دیگر میل اجتناب ناپذیر سیر و سفر آزاد در دنیای کتاب: از همینگوی گرفته تا شریعتی... میان همینگوی و جهان خودش نسبتی برقرار نمی شود. با شریعتی اما پیوندی شکل می گیرد وقتی فریادهایش را در لابه لای فیلمی به نام «آری این چنین بود برادر!» می شنود که در شبستان مسجد صاحب الزمان سیرجان پخش می شود: «از نقطه ای برخاسته ام کویر. جایی که آبادی نیست و از خاندانی که خون هیچ شریفی در آن نیست.

واژه هایش گویی باران سیل آسایی بود که بر تن و جانم جاری شد و روح و روانم را با خود برد. در پایان نمایش فیلم هنگامی که قدم در کوچه گذاشتم خود را آنچنان سرشار از عظمت و شکوه و آرامش و آگاهی یافتم که گویی چون پرنده ای سبک بال بر فراز آسمان ها پرواز می کنم. به واقع، حس می کردم در درونم دگرگونی شگرفی پدید آمده و مرا یک شبه به موجودی آگاه و شکوفا تبدیل کرده است».

تجربه انقلاب و آزادی برای دگردیسی رعیت به شهروند همین انفجار ناگهانی آگاهی و فروپاشی موانع نیست؟ سیلی که به راه می افتد. یک جرقه، یک مواجهه ناگهان کافی است که آن منِ خودمختار سر بزند؛ یک غریبه. کلماتی که خود می شوند عمل. کلماتی که منفجر می شوند. در کنار این کلمات مقنی، اماکن عمومی (پارک، مسجد، مدرسه، کتابخانه های کوی و برزن) نیز هر کدام می شوند فرصت هایی مغتنم برای تربیت فاعل شناسا؛ فرصت هایی فراخ برای شنیدن و دیدن و انتخاب کردن. و باز همان تردید نوجوانی که این بار ایمانش را در معرض ابتلا می بیند.

تن به رادیکالیسم سیاسی زمانه نمی دهد اما با خدایی که همه تابستان های سوزان کار، روزه دار نگهش داشته بود چه کند؟ چپ یا راست؟ خدای او تا کجا می توانست مقاومت کند در همین جا و هم اکنون انقلابی؟ مشکل بسیاری از نوجوانان آن لحظات ملتهب پس از انقلاب همین بود: باید در زمانی فشرده، با بضاعت اندک و در فضایی که هر روز بسته تر می شد تکلیف همه نوع پرسش را روشن می کرد: حق و باطل چیست؟ دین حقیقی کدام؟ در کدام جبهه باید جنگید؟ بودن بهتر بود یا نبودن؟ باید مرد یا باید میراند؟ در چنین لابراتواری سرنوشت ها رقم می خورد.

این تغییر و تحول آنلاین و با دست های رو در لحظات انقلابی است که «پس از انقلابات» را خونین می سازند.هم کلاسی های نوجوانی که خیلی زود باید خطوطشان را تعیین کنند؛ یکی می شود استاندار و فرماندار، دیگری مسئول زندان، آن یکی اعدام، این یکی شهید جبهه های حق و باطل؛ انتخاب هایی رادیکال و بی تردید و پر بها.

این نوجوان انقلابی با این همه در همه جا نگاه با فاصله را نگه می دارد و چنین پیداست که اگرچه با انقلاب بالیده است اما با رادیکالیسم در نمی آمیزد. با ممنوع شدن اسامی، ممنوع شدن کتاب ها و رادیکال شدن فضای سیاسی و تنگ شدن عرصه عمومی، آن خویشتنی که در تدارک آزادی خود است دیگر نه با شریعتیِ «ابوذر» و «آری این چنین بود برادر» که با «کویر» خلوت می کند و به درس پناه می برد. همان تردید بین انقلاب و ضدیت با آن، بین کفر و ایمان این بار باز سر بر می دارد: انتخاب بین جبهه ها و این همه در آستانه هجده سالگی و ورود به تهران 1362 و دانشجو شدن با بازگشایی دانشگاهی که انقلاب فرهنگی بسته بود.

می توان گفت که هجده سالگی زیدآبادی تفاوت ها دارد با هم نسلی هایش. از میان نام ها بازرگان و مصدق را انتخاب می کند، از میان کتاب ها کویر را. از میان جبهه ها، دانشگاه را؛ طبعی است محتاط یا منتقد، اراده ای است آزاد؟ پرهیز از خشونت؟ در هر صورت شاید از همین رو است که «این دیوانه تیغ در دست»، در آن سال ها می گذارد که زنده بماند، به دانشگاه راه پیدا کند، شامل تصفیه ها نشود، از جبهه سر در نیاورد، اتهام گروهکی بر پیشانی اش نچسبد و... گیرم میانسالگی ای را رقم بزند که همه این ها که شمرده شد هر دم بیاید به مبارک بادش...

اطلاعات کلی کتاب :
از سرد و گرم روزگار
نویسنده: احمدزیدآبادی
ناشر: نشر نی
تعداد صفحه: 288

#معرفی کتاب #معرفی کتاب از سرد و گرم روزگار #آنچه باید درباره کتاب از سردوگرم روزگار بدانید #معرفی کتاب خاطرات سرد و گرم زندگی #معرفی آثار احمد زیدآبادی #انتشارات نشر نی
می پسندم (۳) نمی پسندم (۰)

ارسال نظر برای «معرفی کتاب از سرد و گرم روزگار نوشته احمد زید آبادی»