معرفی کتاب روح پراگ نوشته ایوان کلیما


معرفی کتاب روح پراگ نوشته ایوان کلیما

تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۰۴/۲۱

روح پراگ، مجموعه مقالات ایوان کلیماست که طی 15 سال نوشته شده است. در معرفی این اثر نه می توان از آن به عنوان رمان نام برد، نه داستان کوتاه، نه نقد و نه سرگذشت نامه؛ مجموعه ای ست از بیست مقاله که گویی همه ی این ها هم هست. مقالاتی که بازتاب دیدگاه نویسنده به سیاست، ادبیات، تاریخ، هنر و حتی شهر پراگ بوده و در 5 فصل آمده است.

در بخش اول نویسنده خاطراتش از اسارت در اردوگاه نازی ها را بازگو می کند. تجربه ی منحصر به فردی که کلیما در کودکی اش در این اردوگاه گذرانده و همان طور که خودش هم در کتاب ذکر می کند، بر تمام زندگی اش، شخصیت اش و آثارش سایه انداخته. شانه به شانه شدن با مرگ، ترس از دست دادن و ترس لذت بردن از زندگی ای که هر آن ممکن است از وی بگیرندش در خط به خط جمله های این قسمت کتاب دیده می شود.

قسمت اول کتاب، بسیار شگفت آور و هیجان انگیز است؛ خاطراتی که کلیما از دوران کودکی اش، بازگو می کند گاهی آنقدر وحشت آور است که به سختی می توان باور کرد در واقعیت اتفاق افتاده اند. اما از سویی نثر روان و ساده آن، که در حقیقت ترجمه بسیار دقیق و روان خشایار دیهیمی است، موجب تصویرسازی تمامی لحظات تعریف شده، در ذهن خواننده می شود و به عبارتی می تواند با کلیمای کوچک همذات پنداری کرده و شرایط و مخاطرات دوران سیاه جنگ جهانی را از نگاه یک کودک درک کند.

کلیما در همین خاطرات به شروع نویسندگی خویش و آموزه های تئوریک یکی از اسرای اردوگاه به وی از ادبیات اشاره می نماید و می نویسد: «نوشتن به آدم این قدرت را می دهد که وارد زمان هایی شوی که در زندگی واقعی دور از دسترس هستند، حتا ورود به ممنوع ترین مکان ها. فراتر از این، نوشتن این قدرت را به آدم می دهد که هر کسی را به مهمانی خود دعوت کنی».

در قسمت دوم کتاب مقالاتی کوتاه که نظریات اجتماعی کلیما را بیان می کنند، آمده است. در این بخش تنوع موضوعی بسیاری دیده می شود. از محیط زیست گرفته تا نوشتن و فرهنگ و تمدن. وی معتقد است زبان چک رو به انحطاط می رود و گنجینه واژگانش در حال فقیر شدن است. کلیما پیوند مردم و تمدن را مانند پیوند مرگ و زندگی می داند که با از بین رفتن تمدن، مردم نیز به همراه آن خواهند مرد و در جایی بیان می کند که حتی اگر با از بین رفتن تمدن، مردم به زندگی خود ادامه دهند، این نومیدی است که آنها را از پا در خواهد آورد. تصویری هم که در مقاله ی «روح پراگ» از این شهر می سازد واقعاً خواندنی است.

«هر شهری مثل یك آدم است: اگر رابطه اصیلی با آن برقرار نكنیم، فقط نامی بر جای می ماند، یك شكل و صورت بیرونی كه خیلی زود از حافظه و خاطره مان می رود و رنگ می بازد. برای برقرار كردن چنین رابطه ای، باید بتوانیم شهر را با دقت ببینیم و شخصیت خاص و استثنایی آن را دریابیم، آن «من» شهر، روح شهر، هویت آن و شرایط زندگی آن كه در طول زمان و در عرض مكان آن پدید آمده است.»

فصل سوم پیرامون نظام توتالیتاریسم و مسئله قدرت نظراتی ارائه می شود و فصل چهارم مباحثی چون ادبیات، مذهب، سکولاریته، سنت و محدودیت ها را مطرح می کند.

بیشتر آثار مهم کلیما در دوره ی بین دو انقلاب بزرگ کشورش نوشته شده و تعاریف و توصیفاتی که از حکومت های دیکتاتوری کشورش داشته بسیار دقیق و قابل تأمل است. شاید اواسط کتاب کمی خسته کننده باشد ولی رو به پایان که می رود، باز جذابیت اش را به دست می آورد.

فصل پایانی کتاب کلیما به کافکا و آثارش پرداخته است. این بخش در واقع نقد پژوهشی مفصلی ست با رویکردی متفاوت از آن چه تا کنون در خوانش و بررسی آثار کافکا معمول بوده است.

در بخشی از کتاب می خوانیم:

«نیاکان ما در کنار کتاب مقدس فقط معدود کتاب هایی داشتند که نه فقط آنها را می خواندند بلکه آنها را به خاطر هم می سپردند. تلویزیونی در کار نبود. روزنامه هایی که می خواندند چند صفحه بیشتر نبودند. به مردم اطلاعات کمی داده می شد، اما آنها فرصت بیشتری داشتند که به همان ها فکر کنند و مردمان و طبیعت را برای خود از نظر بگذرانند و بسیاری از آدم ها بدین ترتیب و با مرتب کردن این فکرها به نگاهی از زندگی می رسیدند و اعتقادی برای خودشان پیدا می کردند. اما امروز چه؟

به یکباره و به صورتی غیر منتظره پی بردم که نوشتن چه قدرت رهایی بخشی به آدم می دهد. نوشتن به آدم این قدرت را می دهد که وارد زمان هایی شوی که در زندگی واقعی دور از دسترس هستند، حتی ورود به ممنوع ترین مکان ها. فراتر از اینف نوشتن این قدرت را به آدم می دهد که هر کسی را به مهمانی خود دعوت کنی

در هر چند ثانیه کتاب تازه ای منتشر می شود. کتاب هایی که اکثرشان بخشی از همان صدای گنگ مداومی هستند که نمی گذارند ما خوب بشنویم. حتی کتاب هم دارد بدل به ابزاری برای فراموشی می شود. آثار ادبی واقعی زمانی خلق می شوند که آفرینندگان آن ها صدای اعتراضی بشوند علیه آن فراموشی که بر سر آن ها فرود می آید، بر سر پیشینیان آن ها و همعصرانشان که به یک سان فرود می آید بر سر زمانشان و حتی زبانشان ثر ادبی واقعی چیزی است که در برابر مرگ می ایستد و آن را انکار می کند.»(صفحه 48)

ایوان کلیما در پیشگفتار کتاب، به خوبی درباره کتابش توضیح می دهد:

مقالات این کتاب در عرض پانزده سال نوشته شده اند، اگرچه اکثر آن ها مربوط به سه سال گذشته است. کتاب را به پنج بخش تقسیم کرده ام. بخش اول شامل متونی است که بیش تر جنبه شخصی و زندگینامه ای دارند، چیزکی از زندگی من را بازمی گویند، و انگیزه ام را برای روی آوردن به نویسندگی، و رابطه ام را با شهر زادگاهم آشکار می کنند. بخش دوم حاوی یادداشت های روزنامه ای من است: ژانری که در سرزمین چک بسیار رایج و بسیار مورد علاقه مردم است. همین یادداشت های روزنامه ای نویسندگانی چون لودویک واتسولیک، واتسلاو هاول، پاول کوهوت و نویسندگان بسیار دیگری بود که در میان خوانندگان چک دست به دست می گشت. بخش سوم حاوی مقالات بلندتری است که کم و بیش ماهیت سیاسی دارند.

من ادبیات را در دانشگاه چک آموختم و برای همین (دست کم در عالم نظر) این حق را پیدا کردم که راجع به نوشته های پیشینیانم و همکارانم اظهار نظر کنم. برای همین در بخش چهارم دو تفسیر کلی را درباره مشکلاتی که بر سر راه ادبیات در دوران مدرن هست گنجانده ام. و سرانجام، از میان نقدهای مفصل و نوشته هایم درباره تاریخ ادبیات یک پژوهش طولانی درباره فرانتس کافکا را برای بخش پایانی کتابم برگزیده ام.

در پشت جلد کتاب می خوانیم:

در طول دو سال گذشته، بسیار سفر کرده ام. شهرهای بسیاری را دیده ام و کلیساها، موزه ها، باغ ها، و قصرهای بسیار. این دیدارها ملغمه غریبی از احساسات و تأثرات در من برجای گذاشته است، و علی الخصوص این احساس شک را که در کجا باید منتظر دیدن چه چیزی باشم. احساس شک حاصل خاطرات بد نیست؛ احساس شک حاصل این است که به ندرت وقت آن را پیدا می کنم که رابطه ای با این شهرها برقرار کنم. هر شهری مثل یک آدم است: اگر رابطه اصیلی با آن برقرار نکنیم، فقط نامی بر جای می ماند، یک شکل و صورت بیرونی که خیلی زود از حافظه و خاطره مان می رود و رنگ می بازد. برای برقرار کردن چنین رابطه ای، باید بتوانیم شهر را با دقت ببینیم و شخصیت خاص و استثنایی آن را دریابیم، آن «من» شهر، روح شهر، هویت آن، و شرایط زندگی آن که در طول زمان و در عرض مکان آن پدید آمده است. پراگ شهری رازآلود و پرهیجان است که با حال و هوایش، با مخلوط غریب سه فرهنگش الهام بخش خلاقیت افراد بسیاری شده است. سه فرهنگی که چندین دهه، یا حتی قرن ها در این شهر در کنار هم می زیسته اند.

اطلاعات کلی کتاب:
روح پراگ
نویسنده: ایوان کلیما
مترجم: خشایار دیهیمی
ناشر: نشر نی
تعداد صفحه: 230

#معرفی کتاب #معرفی کتاب روح پراگ #آنچه باید درباره کتاب روح پراگ بدانید #معرفی آثار ایوان کلیما #مجموعه مقالات ایوان کلیما #انتشارات نشر نی #معرفی کتاب های ترجمه خشایار دیهیمی

ارسال نظر برای «معرفی کتاب روح پراگ نوشته ایوان کلیما»