معرفی کتاب سقلمه اثر ریچارد تیلر


معرفی کتاب سقلمه اثر ریچارد تیلر

تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۰۳/۰۵

تعداد بازدید : ۳۸۶

نویسنده : ترنم یار مهربان خاوران

تیلر «سقلمه »ای به سیاستمداران هم زد و نظریۀ او به کاخ سفید نیز راه یافت، در طرح های بازنشستگی امریکا به کار بسته شد و اندوخته های مردم را برای بازنشستگی شان چند برابر کرد. بعضی نظریۀ او را سقلمه و بعضی هم تلنگر ترجمه می کنند، اما هر چه باشد احتمالاً همان چیزی است که فقط دوای درد سرزمین هایی در آن سوی مرزها نیست. گاهی در تحلیل های برجسته ترین اقتصاددانان ایرانی نیز نیاز به تغییر فرهنگ اقتصادی مردم شنیده می شود. حتی مسعود نیلی، دستیار ویژه رئیس جمهوری در امور اقتصادی نیز چند وقت پیش هشدارهایی جدی به زبان آورده و گفته بود: «اقتصاد ایران اکنون یک چهره زیبا دارد و هم زمان یک چهره نگران کننده. زیبا از منظر تحقق رشد اقتصادی قابل قبول، تورم تک رقمی و اشتغال زایی نسبتاً بالا و نگران کننده از منظر شش ابر چالشی که اکنون گریبان اقتصاد کشور را به سختی می فشارد؛ مسائل مربوط به منابع آب، بیکاری، صندوق های بازنشستگی، بودجه، نظام بانکی و محیط زیست.» ابر چالش هایی که نیلی از آن ها صحبت می کند، بیش از آنکه با اعداد خشک اقتصادی سروکار داشته باشد، فرهنگ اقتصادی را نشانه گرفته است. خود او نیز می گوید: «اینک با یک واقعیت مواجهیم و آن این است که پارادایم اقتصاد سیاسی مبتنی بر مصرف منابع مالی و طبیعی در اقتصاد ما دیگر امکان تداوم ندارد. شکل موجود تأمین رفاه که دهه ها است اجرا می شود دیگر قابل تداوم نیست، واقعیتی مهم است که باید ابتدا در میان نخبگان درک و پذیرفته شود و بعد با زبانی مناسب و ترتیبی مدبرانه به جامعه منتقل شود. درواقع فارغ از منظر کارشناسی موضوع، نیاز به شکل گیری یک وفاق ملی حول محور پذیرش اشتباهاتی است که طی دهه های گذشته مرتکب شده ایم. وفاقی که باید به دوراز هیجانات سیاسی و منازعات حزبی شکل گیرد.» هشدارهای جدی دستیار ویژه اقتصادی رئیس جمهوری، همان سقلمه ای است که در سرزمین های غربی بر پایه نظرات ریچارد تیلر، به سیاستمداران و مردم زده شد تا شکل رفتار اقتصادی آن ها، تغییر پیدا کند. چراکه برنده نوبل اقتصادی امسال معتقد است: «اقتصاد متعارف فرض را بر این مبنا گذاشته است که مردم بسیار منطقی هستند، می توانند مانند یک رایانه محاسبه کنند و هیچ مشکلی در کنترل خود ندارند؛ اما از طریق دانستن آنکه مردم چگونه فکر می کنند، ما می توانیم انتخاب بهترین راه را برای آن ها ساده تر کنیم، راهی که برای آن ها، خانواده شان و جامعه شان بهترین است.»

محمد محمدی، دستیار پزشکی اجتماعی می نویسد: نظریه سقلمه (Nudge Theory)، نظریه ای است که بر اثرگذاری روی تصمیم فرد یا افراد استوار است. Nudge در زبان انگلیسی به معنی اشاره کردن یا سُقُلمِه زدن است. این نظریه که در علوم رفتاری به ویژه اقتصاد رفتاری و سیاست مشهور شده است، به دنبال اشاراتی غیرمستقیم و مؤثر و عمدتاً نامحسوس برای سوق دادن افراد به تصمیم و رفتاری خاص بدون اجبار قانونی یا ناخوشایند است. ردپای این تئوری و تلاش برای تغییر سلیقه و رفتار انسان ها با روش های نرم و غیرمستقیم به درازای تاریخ بشریت برمی گردد اما برای اولین بار در علم سایبرنتیک- مناسبات انسان و ماشین- این واژه به کاربرده شد و اصولی برای آن تعریف گردید. شهرت جهانی این نظریه با انتشار کتابی پرفروش با همین عنوان توسط تیلر- اقتصاددان و استاد دانشگاه شیکاگو- و سانستاین- استاد حقوق دانشگاه هاروارد- در سال ۲۰۰۸ میلادی فراگیر شد. اقبال سیاستمدارانی چون باراک اوباما و دیوید کامرون به این نظریه و نویسندگان این کتاب باعث توجه عمومی بیشتر به آن گردید. بهبود تصمیم گیری در مورد سلامت، ثروت و شادی محتوای این کتاب را تشکیل می دهد.

به کارگیری نظریه سقلمه در حوزه سلامت عمومی و فردی در ابتدای راه است. تاکنون نظریه ها و مدل های مختلفی برای ارتقا سلامت پیشنهاد شده است و در سطح فرد و جامعه مصادیق کاربردی آن قابل ارائه و ارزیابی هست. مدل باور سلامتی، مدل مراحل تغییر، مدل پرسید-پروسید، تئوری رفتار برنامه ریزی شده، تئوری شناخت اجتماعی مثال هایی از نظریه ها و مدل های پرکاربرد در حوزه سلامت هستند.

متخصصان علوم شناختی و اقتصاد رفتاری، شواهدی از خطاهای شناختی، تعصبات روان شناختی و تمایلات رفتاری مردم را نشان داده اند که با علایق و اهداف مطلوب همین مردم در تضاد است. نظریه سقلمه با کمک معماری انتخاب نشان می دهد که اگر گزینه ها را به شکل متفاوتی ارائه دهیم می توانیم مردم را به سمت تصمیمات بهتر هدایت کنیم. مثال های این نظریه در حوزه سلامت متنوع است. تیلر و سانستاین در کتاب خود پیشنهادی برای افزایش افراد متمایل به اهدا عضو دارند؛ هنگام مراجعه برای تمدید گواهینامه رانندگی، فرم رضایت اهدا عضو نیز در مراحل اداری گنجانده شود. افراد در حالت عادی تمایل و فرصت کمتری برای مراجعه و تکمیل فرم رضایت اهدا عضو دارند اما گنجاندن آن در مراحل یک کار ضروری دیگر، احتمال پاسخ دهی افراد را افزایش می دهد. رعایت بهداشت دست در بیمارستان ها موضوع مهمی است که در پیشگیری و کنترل عفونت های بیمارستانی تأثیر زیادی دارد. تیمی در کشور دانمارک با بهره گیری از روش سقلمه، استفاده از ماده ضدعفونی کننده دست توسط ملاقات کنندگان بیماران بستری در بیمارستان را افزایش داده اند. تغییر چیدمان بوفه غذایی برای مصرف بیشتر میوه و سبزی، مداخلاتی برای کاهش مصرف سیگار، کاهش مصرف اسنک های پرکالری و شکر، اقبال فروشندگان مواد غذایی به فروش بیشتر مواد غذایی سالم و کنترل چاقی مثال هایی موفق از به کارگیری روش سقلمه در حوزه سلامت است.

سطح مطالعات و مداخلات درزمینه ی تئوری سقلمه از اقدامات فردی به سطوح وسیع تری رسیده است. تأسیس شبکه سقلمه اروپایی (Europea- Nudging Network) در سال ۲۰۱۴ میلادی و ایجاد شبکه های ملی در دانمارک و سوئد گام هایی برای تعریف پروژه های مشترک، همکاری و تشریک تجارب است.

نگاهی به سال انتشار مطالعات علمی مداخله ای با ادبیات نظریه سقلمه، نوپا بودن آن را تائید می کند و این نظریه تا رسیدن به یک ساختار مشخص و پختگی مناسب در حوزه سلامت فاصله دارد؛ اما انتقادهای وارد به آن نیز قابل تأمل است. بیشتر این انتقادها، تردید درباره طول اثر و ماندگاری اقدامات انجام شده با تئوری سقلمه است؛ حرکات کوتاه مدت و مقطعی با برانگیختن انگیزه های گذرا نمی تواند باعث تغییرات رفتاری بلندمدت در مردم شود. انتقاد و دغدغه ای که درباره همه تئوری ها و مدل های تغییر رفتار وجود دارد. استفاده از نظریه سقلمه در سیاست گذاری عمومی می تواند باعث وضع کمتر قوانین و درگیری های کمتر دولت-ملت شود اما ملاحظات اخلاقی به ویژه در حوزه سیاست و اقتصاد نیاز به بررسی و مطالعه بیشتری دارد. هدایت انتخاب مردم به سوی گزینه های مطلوب می تواند در تعارض با حق انتخاب و آزادی های فردی قرار گیرد. به ویژه زمانی که این گزینه های مطلوب، تأمین کننده منافع قشری خاص باشد.

درمجموع می توان گفت تئوری سقلمه در ابتدای راه خود قرار دارد و هنوز برای قرار گرفتن در کنار سایر نظریه ها و مدل های جاافتاده تغییر رفتاری به شواهد علمی و نمونه های عینی بیشتری نیاز دارد اما با مثال های موفقی که گزارش شده است، توجه و سرمایه گذاری در این زمینه منطقی به نظر می رسد. در همین راستا، دولتمردان سراسر دنیا نیز می کوشند با استفاده از یافته های تیلر موجبات کاهش فقر، افزایش اشتغال و بهبود سلامت افراد جامعه را رقم بزنند.

#معرفی کتاب سقلمه #کتاب سقلمه به نویسندگی ریچارد تیلر #معرفی کتاب

نظرات کاربران

عالی بود

ارسال نظر برای «معرفی کتاب سقلمه اثر ریچارد تیلر»